Tranh cãi nằm ngay trên vạch vôi: 56 quốc gia muốn bỏ than dầu khí, nhưng nửa đội hình lại đang bán chính thứ phải giảm. Ngày 30/4 tại Santa Marta, thỏa thuận ra đời sau gần một tuần kéo co.
Tại thời điểm Tháng 5/2026, đây là tín hiệu mạnh nhất sau COP28 năm 2023: một phần ba kinh tế toàn cầu chấp nhận lập lộ trình rời nhiên liệu hóa thạch. Luận điểm nằm ở đây — trận đấu năng lượng không còn xoay quanh khẩu hiệu xanh, mà chuyển sang ai trả tiền, ai chịu nợ, ai mất việc.
- 56 quốc gia, gồm EU, Na Uy, Anh, Singapore, Bangladesh, Brazil, Canada, Colombia, Philippines, đạt đồng thuận tại Santa Marta.
- Theo Carbon Brief, nhóm này chiếm một phần ba kinh tế toàn cầu; phân nửa thành viên là nước sản xuất nhiên liệu hóa thạch.
- Colombia đặt mục tiêu giảm 90% khí thải năng lượng vào năm 2050 so mốc 2015, cần 10 tỷ USD mỗi năm.
- Kế hoạch chưa có ràng buộc cứng về cấu trúc và thời hạn, nên áp lực sẽ dồn sang tài chính, thương mại, lao động.
📋 Nội dung chính
56 quốc gia bỏ than dầu khí – thỏa thuận lớn, kẽ hở cũng lớn
Santa Marta không tạo ra một chiếc cúp ngay trong ngày 30/4. Tạo ra lịch thi đấu. 56 quốc gia thống nhất hợp tác, lập nhóm làm việc, soạn lộ trình riêng, bàn công cụ tài chính và chuyển đổi lao động khi giảm sản xuất than, dầu, khí đốt.
EU, Na Uy, Anh, Singapore, Bangladesh, Brazil, Canada, Colombia, Philippines đứng chung bàn, nhưng lợi ích không chạy cùng tốc độ. Một đội nhập khẩu muốn bớt phụ thuộc. Một đội sản xuất lại phải cắt doanh thu. Nghe quen chứ? Trong bóng đá, CLB bán cầu thủ trẻ vẫn muốn đăng quang ngay mùa sau; trên bàn năng lượng, bài toán còn nặng hơn.
“Biến động giá cả cùng tính phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu gây hệ lụy dai dẳng lên các nền kinh tế.” — Bà Stientje van Veldhoven, Bộ trưởng Khí hậu Hà Lan
Câu nói ấy có trọng lượng, chứ không nhẹ đâu. Eo biển Hormuz hôm 11/3, tàu dầu và tàu hàng vẫn đi qua điểm nghẽn mà AP ghi hình; một cú sốc vận tải ở tuyến như vậy có thể đẩy hóa đơn năng lượng tăng trước khi chính phủ kịp họp báo.
Tiền mới là VAR trong trận năng lượng 2026
Carbon Brief ghi nhận nhóm Santa Marta đại diện một phần ba kinh tế toàn cầu. Con số lớn. Nhưng bảng cam kết lại chưa khóa thời hạn hoàn thành, cũng chưa ép từng nước theo một cấu trúc chung.
Con số 56 nói lên nhiều điều. Ở điểm này, thỏa thuận giống một quyết định VAR kéo dài – trọng tài đã ra dấu kiểm tra, sân vận động nín thở, nhưng chưa ai biết quả phạt sẽ đặt ở đâu. Pháp tuần trước đã thành nước phát triển đầu tiên công bố lộ trình quốc gia rời nhiên liệu hóa thạch; Colombia cũng đưa dự thảo ra bàn tại hội nghị.
| Hạng mục | Dữ kiện | Áp lực tiếp theo |
|---|---|---|
| Quy mô | 56 quốc gia, một phần ba kinh tế toàn cầu theo Carbon Brief | Biến đồng thuận thành kế hoạch quốc gia |
| Colombia | Giảm 90% khí thải năng lượng vào năm 2050 so mốc 2015 | Cần 10 tỷ USD mỗi năm |
| Lợi ích tài chính | Tiết kiệm ròng khoảng 23 tỷ USD mỗi năm từ 2050 | Vượt chi phí vay cao tại Nam bán cầu |
| COP28 | Gần 200 quốc gia từng nhất trí chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch năm 2023 | COP liền sau đó bị kéo chậm bởi nhóm dầu mỏ Trung Đông |
10 tỷ USD mỗi năm không phải khoản thay logo áo đấu. Với Colombia, bài toán đổi lại là 23 tỷ USD tiết kiệm ròng hằng năm từ 2050. Đắt trước.
Nhẹ sau.
Những nước vắng mặt nói nhiều hơn danh sách tham dự
Colombia Irene Vélez Torres, Bộ trưởng Môi trường Colombia, cho biết Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và các quốc gia Trung Đông không dự Santa Marta. Arab Saudi từng nằm trong nhóm khiến các cuộc họp COP sau COP28 không đẩy cam kết đi xa hơn. Khoảng trống ấy không hề nhỏ đâu.
Vì sao chuyện xảy ra vào năm 2026? Giá năng lượng, nhập khẩu nhiên liệu, chi phí vay và sức ép an ninh đè cùng lúc lên ngân sách. Khi năng lượng tái tạo rẻ hơn mà vốn vay tại Nam bán cầu vẫn đắt, cuộc chuyển đổi dễ biến thành đường chạy 400m rào – nhìn đích thấy gần, chân lại vướng từng rào nợ.
Nhóm công tác được giao tìm cách tránh bẫy nợ, nhận hỗ trợ từ Viện nghiên cứu quốc tế về Phát triển Bền vững, tức IISD. Nhóm khác bàn thương mại tiêu dùng nhiên liệu hóa thạch, có OECD hỗ trợ. Đây mới là khu trung tuyến – không thắng bằng lời hô, chỉ thắng bằng cơ chế chuyền tiền đúng nhịp.
Tác động và dự đoán sau Santa Marta
Trong năm 2026, áp lực sẽ rơi vào hồ sơ quốc gia. Mỗi nước phải trình kế hoạch giảm sản lượng, dù chưa bị buộc theo hạn chót cứng. Chậm một nhịp là thị trường sẽ tự phạt bằng chi phí vốn, bảo hiểm, hợp đồng mua bán dài hạn.
Dự đoán thứ nhất – hội nghị lần hai tại đảo Tuvalu thuộc Thái Bình Dương, do Ireland đồng chủ trì, sẽ buộc các bên nói kỹ hơn về tiền, trợ cấp và lao động. Dự đoán thứ hai – các nước sản xuất sẽ tìm công thức giảm dần mà vẫn giữ doanh thu vài năm đầu, giống đội bóng pressing thấp để bảo toàn tỷ số.
Phản biện cũng cần đặt lên bàn. Nếu thỏa thuận không ràng buộc thời hạn, 56 quốc gia có thể biến lộ trình thành hồ sơ đẹp nằm trong ngăn kéo. Không ai muốn nhận thẻ đỏ trước cử tri, nhất là khi hóa đơn điện, việc làm mỏ và nợ công cùng xuất hiện trên một bảng điểm.
Kết luận
Santa Marta lần này không kết thúc kỷ nguyên than, dầu, khí đốt. Nó chỉ kéo còi khai cuộc cho hiệp khó nhất – tiền, nợ, thương mại, việc làm và quyền lực địa chính trị.
AP, Carbon Brief và The Guardian đã đặt đủ mảnh ghép lên bàn; từ Tháng 5/2026 trở đi, quốc gia nào còn xem nhiên liệu hóa thạch như băng đội trưởng vĩnh viễn sẽ tự đưa mình vào thế việt vị.
